By Rasti i ish-drejtoreshës së Shërbimit Informativ të Shtetit, Vlora Hyseni, ka tërhequr vëmendjen e mediave italiane, të cilat e kanë vendosur hetimin e SPAK-ut në një kontekst më të gjerë, atë të luftës kundër korrupsionit dhe sfidave që Shqipëria përballet në rrugën drejt anëtarësimit në Bashkimin Evropian.
Në një analizë të publikuar nga “Linkiesta”, rasti Hyseni shihet si një tjetër zhvillim që nxjerr në pah tensionin mes përparimit institucional të Shqipërisë dhe problemeve të vazhdueshme që lidhen me korrupsionin, transparencën dhe marrëdhëniet mes politikës dhe interesave ekonomike.
Sipas medias italiane, lajmi për vendosjen e Hysenit në arrest shtëpie u bë publik në një kohë kur kryeministri Edi Rama ndodhej në Nju Jork, ku merrte pjesë në punimet e Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara.
SPAK e ka vendosur Hysenin nën masën e arrestit shtëpiak në kuadër të një hetimi ku, sipas akuzave të raportuara, ajo dyshohet për veprime që lidhen me informacionin e klasifikuar. Pas vendimit, ajo u pezullua nga detyra dhe më pas u largua nga drejtimi i SHISH-it.
Çështja është komentuar edhe nga kryeministri Edi Rama, i cili ka theksuar parimin e prezumimit të pafajësisë, ndërsa ka deklaruar se askush nuk mund të jetë mbi ligjin.
SPAK dhe prova e institucioneve shqiptare
“Linkiesta” e vendos rastin Hyseni në një panoramë më të gjerë të zhvillimeve që kanë përfshirë SPAK-un dhe nivelet e larta të politikës shqiptare.
Në fokus është edhe hetimi ndaj ish-zëvendëskryeministres dhe ish-ministres së Infrastrukturës dhe Energjisë, Belinda Balluku, çështje e cila, sipas medias italiane, ka ekspozuar politikisht qeverinë, por në të njëjtën kohë ka treguar edhe aftësinë e institucioneve të drejtësisë për të hetuar zyrtarë të niveleve të larta.
SPAK është një nga rezultatet kryesore të reformës në drejtësi të nisur në vitin 2016, proces i mbështetur nga Bashkimi Evropian dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Për Giorgio Fruscione, bashkëpunëtor kërkimor në Institutin për Studime të Politikës Ndërkombëtare (ISPI), zhvillimet në Shqipëri tregojnë një situatë të dyfishtë: nga njëra anë, korrupsioni vijon të perceptohet si një problem i rëndësishëm i sistemit politik dhe institucional; nga ana tjetër, institucionet e krijuara dhe forcuara përmes reformës në drejtësi kanë fituar kapacitete për të hetuar edhe nivelet më të larta të pushtetit.
Ky zhvillim, sipas analizës, krijon një paradoks institucional: hetimet ndaj zyrtarëve të lartë mund të prodhojnë kosto politike për qeverinë, por njëkohësisht mund të interpretohen si dëshmi e funksionimit të mekanizmave të reja të drejtësisë.
Shqipëria dhe sfida e anëtarësimit në BE
Rasti Hyseni vjen në një moment të rëndësishëm për procesin e integrimit evropian të Shqipërisë.
Sipas “Linkiesta”, Shqipëria ka avancuar me ritme të shpejta në procesin e negociatave me Bashkimin Evropian, ndërsa vëmendja e Brukselit po zhvendoset gjithnjë e më shumë nga hapja e kapitujve drejt zbatimit konkret të reformave dhe rezultateve të tyre.
Në këtë kuadër, sundimi i ligjit, pavarësia e institucioneve të drejtësisë, lufta kundër korrupsionit, transparenca e prokurimeve publike dhe funksionimi i institucioneve demokratike mbeten ndër çështjet kryesore që do të ndikojnë në ecurinë e mëtejshme të procesit.
Media italiane vëren se Bashkimi Evropian ka vlerësuar rezultatet e SPAK në hetimin e rasteve të korrupsionit të nivelit të lartë, por njëkohësisht ka kërkuar përparim të mëtejshëm në sektorë të konsideruar të ekspozuar ndaj korrupsionit, veçanërisht në prokurimet publike.
Nga hetimet te protestat
Analiza e “Linkiesta” nuk e kufizon debatin vetëm te institucionet e drejtësisë. Në fokus vendosen edhe protestat e njohura si protestat e “flamingove rozë”, të cilat nisën në zonën e Zvërnecit dhe më pas u shndërruan në një reagim më të gjerë ndaj modelit të zhvillimit të promovuar nga qeveria.
Protestat u lidhën fillimisht me kundërshtimin ndaj një projekti të madh turistik në zonën bregdetare, të raportuar si i lidhur me Jared Kushner. Më pas, sipas analizës së medias italiane, protestat u zgjeruan duke përfshirë çështje të transparencës, menaxhimit të tokës dhe mënyrës së vendimmarrjes publike.
Për Fruscione, këto zhvillime kanë marrë një dimension më të gjerë politik. Sipas tij, protestat kanë artikuluar shqetësime mbi marrëdhëniet mes politikës, biznesit dhe interesave ekonomike, duke e shndërruar një kundërshtim ndaj një projekti konkret në një debat mbi modelin e zhvillimit të vendit.
Kjo çështje lidhet drejtpërdrejt edhe me kërkesat që Bashkimi Evropian i drejton Shqipërisë për transparencë, sundim të ligjit dhe forcim të institucioneve.
Brukseli përballë një faze të re
Sipas analizës së publikuar nga “Linkiesta”, Shqipëria tashmë ndodhet përballë një faze tjetër të procesit të integrimit evropian.
Nëse fazat e para të negociatave janë karakterizuar nga hapja e kapitujve dhe miratimi i kuadrit të reformave, sfida e radhës është zbatimi i tyre në praktikë.
Në këtë kontekst, çështjet e korrupsionit, prokurimeve publike, pavarësisë së drejtësisë, lirisë së medias dhe transparencës së vendimmarrjes marrin një rëndësi të veçantë.
Shqipëria ka deklaruar ambicien për të përfunduar negociatat dhe për të synuar anëtarësimin në Bashkimin Evropian deri në vitin 2030. Megjithatë, ritmi i mëtejshëm do të varet nga rezultatet konkrete në zbatimin e reformave dhe nga vlerësimi i institucioneve evropiane.
Rasti i Vlora Hysenit, së bashku me hetimet e tjera të SPAK-ut dhe debatet publike mbi projektet e mëdha ekonomike e turistike, tregon se lufta kundër korrupsionit dhe forcimi i institucioneve mbeten ndër çështjet më të rëndësishme të debatit publik në Shqipëri.
Për “Linkiesta”, sfida e vendit në këtë fazë nuk është më vetëm krijimi i institucioneve dhe miratimi i reformave, por dëshmimi i funksionimit të tyre në praktikë.
Në këtë kuadër, hetimet e SPAK-ut dhe reagimet e shoqërisë civile përbëjnë dy dimensione të ndryshme të të njëjtit debat: sa efektive janë institucionet shqiptare në garantimin e sundimit të ligjit dhe sa transparente është mënyra se si merren vendimet që ndikojnë në zhvillimin e vendit.
